Meesterlijke schaaklessen deel
1 De absolute beginner
Op het
omslag prijkt het vignet van de Koninklijke Nederlandse schaakbond. Is dit
dan een officiële methode van de KNSB? Jawel! Het is een officiële methode
náást de stappenmethode. Dit doet denken aan de introductie van de
stappenmethode, toen de schrijver van de voorgaande serie, die van
pionnendiploma, torendiploma en koningsdiploma (Berry Withuis),
verontwaardigd vaststelde dat zijn methode de officiële
leergang was. Toen was de KNSB gedwongen de formulering ‘de’ methode te
vervangen door ‘een’ methode. Blijkbaar is de status nog steeds een heikele
kwestie.
Voor Tirion
uitgevers is het natuurlijk van groot belang dat de KNSB deze methode
propageert. Maar het is ook een beetje vreemd. Dit is geen lesmethode zoals
de stappenmethode of de boekenreeks van Withuis. De pretentie is, dat iemand
in deel 1 schaken leert en daarna steeds beter wordt. Ongetwijfeld leer je
veel uit dit eerste boek, maar of je er als ‘absolute beginner’ veel aan
hebt geloof ik niet. Daarvoor is de opbouw te grillig en de niveaugradiënt
te steil. Wat te denken van een boek waarbij de allereerste oefening al over
aftrekschaak gaat?
Nee, om als
‘analfabeet’ op schaakgebied te leren schaken kun je beter naar een ander
boek grijpen, desnoods naar Schaken
voor Dummies. Maar als je al iets van schaken weet, bevat dit
boek een schat aan inzichten. De opbouw is zeker niet geleidelijk van
makkelijk naar moeilijk. Daarvoor bevatten de eerste lessen al te veel
pertinent moeilijke opgaven (niveau stap 3 of 4, als je de Stappenmethode
als maatstaf neemt). Maar de originele
rangschikking helpt wel een bepaald schaakstuk beter te begrijpen en een
bepaalde opdracht met elk van de stukken uit te voeren.
Klik op deze afbeelding om een hele bladzij te bekijken
Uiterst
handig is daarbij, dat de oplossing van de oefeningen steeds op de
achterkant van de bladzijde staat. De makers hebben zich hierbij bepaald
niet met een Jantje van Leiden afgemaakt. Het antwoord staat er nooit als
een koud 1. Db4-e4+. Altijd is er een ruimhartige toelichting in woorden,
waarbij ook alternatieve oplossingen of foute zetten besproken worden. Dit
maakt het boek tot een persoonlijke coach.
Inhoudsopgave
Instructie
1 Bord en notatie
2 De beginstelling
3 De koning
4 De koningin/dame
5 De toren
6 De loper
7 Het paard
8 Het slaan
9 De pion
10 Het slaan van de
pion en promotie
11 Schaak
12 Mat
13 Pat
Oefeningen
1 De actieve koning
2 De actieve dame
3 De actieve toren
4 De actieve loper
5 Het actieve paard
6 De actieve pion
7 De defensieve
koning
8 De defensieve dame
9 De defensieve
toren
10 De defensieve
loper
11 Het defensieve
paard
12 De defensieve
pion
13 Voordelige ruil
met de dame
14 Voordelige ruil
met de toren
15 Voordelige ruil
met de loper
16 Voordelige ruil
met het paard
17 Voordelige ruil
met de pion
18 Aanval met de
koning
19 Aanval met de
dame
20 Aanval met de
toren
21 Aanval met de
loper
22 Aanval met het
paard
23 Aanval met de
pion
24 Spelen met de
koning
25 Spelen met de
dame
26 Spelen met de
toren
27 Spelen met de
loper
28 Spelen met het
paard
29 Spelen met de
pion
30 Zelf mat bedenken
met het aangegeven stuk
31 Zelf mat bedenken
met het aangegeven stuk
Ook de
vraagstelling van de oefeningen is origineel. Zelden staat er zoiets als
‘Wit geeft mat in twee’. De vragen zijn eerder tentatief: ‘Kan wit zich nog
redden?' , ‘Waar ligt zwarts kans?’, ‘Slaan we het paard of de loper?’,
‘Waarom moet wit 1.c7-c8T doen?’ De vragen kunnen ook strikvragen zijn.
‘Welke rol speelt de witte koning?’ op bladzijde 39 kan kort beantwoord
worden met: ‘Geen!’ Uiteraard geeft de toelichting aan waar het wel om gaat.
Klik op deze figuur om een hele bladzij te bekijken
De
verdeling van het boek in theorie en oefenstof is ten onrechte bekritiseerd.
Het zou te veel instructie en te weinig oefeningen bevatten. Dat is onzin.
Er zijn 13 kleine hoofdstukjes met instructie en daarna volgen 31 bladzijden
met elk zes oefeningen. Die oefeningen zijn gerangschikt naar schaakstuk en
vervolgens op thema. Dus eerst zes bladzijden over actieve stukken, dan zes
bladzijden over de stukken in een defensieve rol, verder voordelige ruil,
dan zes keer aanval met een bepaald stuk. Ten slotte zelf mat bedenken met
het aangegeven stuk.
De
benadering per stuk helpt om inzicht te krijgen in specifieke manoeuvres met
dat stuk. De vraagstelling daagt uit verder te gaan dan een simpele
combinatie, je moet goed alle aspecten van de stelling erbij betrekken.
Deze serie
is niet bedoeld voor kinderen, maar gericht op volwassenen met een culturele
belangstelling. Van het begin af aan worden wetenswaardigheden uit de
geschiedenis van het schaken opgedist. De toon is soms wat belerend en
oubollig, soms ineens poëtisch. Enkele stijlfiguren:
-“Zo, we gaan dus leren schaken” (oude schipper tegen bramzeilertje)
-“… als een donderslag bij heldere hemel, als een regenboog in de
nacht, voltooit wit het mat met de koningszet 1. Ka7-b7 #.”
-“In België [noemt men mat achter de paaltjes] ‘mat in het gangske’.”
-“Het is heel bijzonder dat we dit zelf hebben opgelost.” (Zuster
Zuringa tegen een patiënt die voor het eerst zijn bord heeft leeggegeten)
stijlbloempjes
Mooi is ten
slotte ook de grafische vormgeving van het binnenwerk, met schaduwletters
achter de titels van de hoofdstukjes, die aangeven of het hier om
instructie, oefeningen of oplossingen gaat. Het boek bevat veel interessante
diagrammen, die op allerlei niveaus te gebruiken zijn. Zo gebruik ik het diagram
‘Geef mat in twee zetten’ (nr 6 op blz. 35, zie hiernaast) tegenwoordig om
te kijken hoe ver kinderen van stap 2 en stap 3 zijn met vooruitdenken. Ik
ben benieuwd of de schrijvers erin slagen tien deeltjes lang met zoveel
interessants te blijven komen.
