[2005] Bobby Fischer zit in een huis van bewaring in Japan. De voormalige wereldkampioen, die in 1972 de aandacht van alle media op het schaken wist te vestigen, zowel door zijn geniale schaakprestaties als door zijn provocerende gedrag, is in zijn vaderland veroordeeld wegens het schaken in het voormalige Joegoslavië. In 1992 speelde Fischer in Sveti Stefan een revanche van de match in Reykjavik tegen Boris Spasski. Hij spuwde op een verbod van de VS om in dit geboycotte gebied te schaken. Hiervoor kan hij tien jaar gevangenisstraf krijgen.

Fischer is een ontspoorde persoonlijkheid. Hij doet denken aan die andere Amerikaanse 'King', Elvis Presley. Fascinerend, energiek, vastberaden in hun jeugd. Niet in staat relaties aan te gaan en te onderhouden, met name geen relaties met vrouwen. En later in de handen gevallen van uitbuiters.

Voor jongeren is Fischer misschien gewoon iemand die over de schreef gegaan is en daarvoor moet boeten. Voor mensen die 1972 bewust hebben meegemaakt is hij een held. Hij heeft het schaken status verleend. Hij heeft het schaken professioneel gemaakt. Hij heeft de grootmeesters verlost van de dictatuur van partijbonzen en bondsbestuurders.

Vergelijk zijn status eens met die van de Nederlandse wereldkampioen Euwe. Euwe moest van de schaakbond simultaans in de provincie geven à raison van een fles wijn (appel-bessen ongetwijfeld), terwijl hij zich had moeten voorbereiden op wedstrijden om het wereldkampionschap. Die gebruikt werd als boodschappenjongen waar hij ambassadeur had kunnen zijn.

Mailen met president Bush

Fischer heeft een beroep gedaan op een 'derde land' (dus niet Japan of de Verenigde Staten) om hem asiel te verlenen. De huidige wereldkampioen - al ziet de wereldschaakbond FIDE dat anders - Garry Kasparov pleit ervoor, Fischer humaan te behandelen, in overeenstemming met zijn verdiensten voor de schaaksport en niet met zijn verwarde geest. Hieronder een samenvatting van dit artikel in The Wall Street Journal. Daaronder de brief die een andere oud-wereldkampioen, Spassky, schreef aan president Bush. Spassky biedt aan Fischer in zijn cel gezelschap te houden, mits ze een schaakbord krijgen!

Volgens Kasparov toonde Fischer van jongs af aan toenemende geestelijke labiliteit: "When Bobby Fischer rocketed to the top of the chess world in the early 1970s he was a fine wine in a flawed vessel. His contributions to the game, both at the board and from a commercial perspective, were nothing short of a revolution in the chess world. At the same time, his brittle and abusive character showed cracks that deepened with his every step toward the highest title."

Kasparov erkent op de eerste plaats de enorme verdienste van Fischer om de Russische hegemonie te doorbreken: "Today, it is hard to imagine the sensation of Mr. Fischer's success when he wrested the world championship away from Boris Spassky in Reykjavik, Iceland, in 1972. In the middle of the Cold War, the Brooklyn-raised iconoclast took the crown from the well-oiled Soviet machine that had dominated the chess world for decades."

"After the match ended in a convincing victory for the American, the world was at his feet. Chess was on the cusp of becoming a commercially successful sport for the first time. Mr. Fischer's play, nationality and natural charisma created a unique opportunity. ... Sales of chess sets and books boomed, and tournament prize funds soared. With Bobby Fischer in the lead, chess was headed for the popularity of golf and tennis.

"With glory, however, comes responsibility and tremendous pressure. Mr. Fischer couldn't bring himself to play again. He spent three years away from the board before the precious title he had worked his entire life for was forfeited without the push of a pawn in 1975.

Fischer bleek niet te kunnen leven zonder een vijandbeeld. Hoewel zelf van joodse afkomst, keerde zijn agressie zich tegen de joden en zijn vaderland, de VS. En toen ging hij, twintig jaar na Reikjavik, zijn match nog eens over doen. Maar wel in een land dat taboe was voor Amerikanen, vanwege orlogsmisdaden die daar begaan werden. "The Fischer drama had a final act in 1992, when, almost 50 years old, he was brought out of seclusion by the lure of millions to play a rematch against Mr. Spassky in war-torn Yugoslavia in violation of international sanctions. The chess was predictably rusty, although there were a few flashes of the old Bobby brilliance. His mental stability, however, had atrophied even more during the 20 years of solitude. Later, Mr. Fischer's profane remarks would span from accusations of Jewish conspiracies to a welcoming of the events of 9/11."

"Despite the ugliness of his decline, Bobby Fischer deserves to be remembered for the great things he did for chess and for his immortal games. I would prefer to focus on not letting his personal tragedy become a tragedy for chess.

An entire generation of top American players learned the game as kids thanks to Mr. Fischer. Today's flourishing scholastic chess movement could be harmed as his woes and beliefs make headlines around the world. People may believe that this is what happens when a genius plays chess -- instead of what happens when a fragile mind leaves his life's work behind."

 Kasparov, de schaker met de hoogste rating ter wereld, schrijft in The Wal Street Journal. Het volledige artikel kan gelezen worden op:

Tim Krabbé gaf in 1999 het volgende commentaar op het anti-semitisme van Fischer:

"About him, I can only feel sad. I don't even think of him as an anti-semite; with his constant chewing on the word 'Jews' ('Jew-controlled Internet-sites, written by dirty Jews with their hands on their pricks') he is more like a Tourette case. I still think of him as an essentially good person. As a Jew, I would still feel safe hiding with him during a holocaust. The only danger would be that he wouldn't believe the holocaust was going on."

Elders benadrukt Krabbé dat Fischer - hoe onbeschaafd ook in diverse opzichten - zich achter het schaakbord als een heer gedroeg.

Boris Spassky

Spassky, de wereldkampioen die door Fischer onttroond werd, biedt aan Fischer in de cel gezelschap te houden, als het dan moet. Maar hij doet een beroep op president Bush om genade voor recht te laten gelden.

Mr. President,

In 1972 Bobby Fischer became national hero. He smashed me in the match in Reykjavik. The Soviet chess hegemony collapsed. One man won against a whole army. Soon after that Fischer stopped playing. He repeated the sad story of Paul Morphy. At the age of 21, legendary Paul had beaten all leading European masters and became unofficial champion. He stopped playing and finished his tragic life at the age of 47 in New Orleans in 1884.

In 1992, twenty years after Reykjavik, there was a miracle. Bobby resuscitated and we played a match in Yugoslavia. But at that time there were sanctions against Yugoslavia forbidding American citizens any sort of activity on the territory of Yugoslavia. Bobby violated the instructions of the State Department. He became the subject of a warrant for arrest issued on December 15, 1992 by the US District Court. As for me, as a French citizen since 1978, I did not get any sanctions from the French government.

Since July 13, 2004, Bobby has been detained at Narita airport on immigration violations. Further events have been described by media.

It is clear that the law is the law. But Fischer’s case is not usual. I am an old friend of Bobby since 1960 when we played in Mar-del-Plata and shared 1-2 places. Bobby is a tragic personality. I realized this at that time. He is an honest and good natured man. Absolutely not social. He is not adaptable to everybody’s standards of life. He has a very high sense of justice and is unwilling to compromise as well as with his own conscience as with surrounding people. He is a person who is doing almost everything against himself.

I would not like to defend or justify Bobby Fischer. He is what he is. I am asking only for one thing. For mercy, charity.

If for some reason it is impossible, I would like to ask you the following: Please correct the mistake of President François Mitterand in 1992. Bobby and myself committed the same crime. Put sanctions against me also. Arrest me. And put me in the same cell with Bobby Fischer. And give us a chess set.

Boris Spassky
10-th Chess World Champion
08.07.2004